Skip to main content
Zapach w obrazach

Zapachy naturalne w sztuce - pomarańcze

Irwin Panofsky był wybitnym znawcą “ukrytej symboliki w malarstwie”, przedmioty, kolory, owoce, kwiaty, wszytko zazwyczaj na obrazach reprezentuje pewne idee, które zawierają ukryte znaczenie. Wiedza o tym co przedstawiają wymaga wcześniejszego przygotowania się, pewnej wiedzy, porównałabym to do nauki nowego języka.


Jakież to musiało być egzotyczne uczucie w średniowiecznej Europie, kiedy ludzie zobaczyli, powąchali oraz zjedli pierwszy raz owoce pomarańczy. To właśnie w tym okresie powstała nazwa dla koloru pomarańczowego, który jest podobnie jak sam owoc mocnym symbolem w malarstwie. Wcześniej kolor pomarańczowy nazywany był w języku staroangielskim geoluhread żółto-czerwony.


Chłodne dni oraz nadchodzące święta kojarzę z konkretnymi zapachami oraz owocami. Szczególne są dla mnie pomarańcze, pamiętam je jeszcze jako towar deficytowy, w moim domu rodzinnym pojawiały się wraz ze świętami Bożego Narodzenia. Nie bez przyczyny cytrusy goszczą na świątecznych stołach w Europie, przyczyniły się do tego wojny światowe w XX wieku, podczas, których cytrusy, w tym pomarańcze były towarem deficytowym, w czasach powojennych stały się cennym rarytasem dostępnym kilka razy w roku. Dojrzali czytelnicy pamiętają pewnie tradycję otrzymania owocu pomarańczy jako prezent świąteczny, tradycja ta wywodzi się z XIX wieku, kiedy grzeczne dzieci jako podarunek na Boże Narodzenie dostawały jedną pomarańczę w ciągu roku.

Już w renesansie we Włoszech pomarańcze zdobiły świąteczne stoły.


W starożytnej Grecji pomarańcze i wiórki kokosowe były pokarmem dla bogów.


Najczęściej owoce pomarańczy w malarstwie symbolizują bogactwo oraz dobrobyt rodziny lub osoby portretowanej, dotyczy to malarstwa europejskiego gdzie cytrusy były towarem luksusowym. Natomiast w Hiszpanii oraz regionach gdzie pomarańcze są od wieków powszednie nie posiadają symboliki bogactwa.

Drzewa pomarańczy podobnie jak innych cytrusów mają wyjątkową cechę, posiadają upojnie pachnące kwiaty (olejek eteryczny neroli), które zmieniają się w złote owoce, ich wyjątkowość polega również na tym iż jednocześnie kwitną oraz wydają owoce.


W chrześcijańskiej tradycji białe kwiaty pomarańczy symbolizują “czystość” natomiast owoce “płodność”. Białe kwiaty pomarańczy to symbol Maryi jako dziewicy i matki.


Owoce pomarańczy we włoskim malarstwie w czasach przednowoczesnej Europy symbolizowały modlitwę, przestrogę, kobiece ciało (szczególnie w ciąży), goszczą w dawnych sycylijskich baśniach jako magiczne owoce. Medycy uważali egzotyczne owoce w tym pomarańcze za niebezpieczne ponieważ posiadały właściwości humorystyczne, które były trudne do strawienia i podatne na gnicie w żołądku. Dawniej owoce pomarańczy miały smak wyłącznie gorzki.


W Azji pomarańcze symbolizują płodność, elegancję oraz szczęście, często goszczą na weselach.


Owoce pomarańczy od wieków na całym świecie niezależnie od religii kojarzone są z boską energią, niebem, nieśmiertelnością, pięknem i długowiecznością.


Olejki eteryczne z różnych odmian pomarańczy, kwiatów oraz liści są topowymi nutami wykorzystywanymi w kompozycjach perfum. Kwiaty pomarańczy (neroli) potrafią płynnie połączyć nuty serca z głową, olejki eteryczne z owoców pomarańczy wnoszą do perfum radość oraz rześkości. Pomarańcza pięknie łączy się ze wszystkimi cytrusami, lubi się również z ziołami, odnajdzie się także w akordach z cięższymi nutami jak wanilia, cynamon czy drzewa.


W aromaterapii olejki eteryczne z pomarańczy należą do grupy radosnych oraz bezpiecznych w dyfuzji w różnych przestrzeniach publicznych, ponieważ zapach pomarańczy podobnie jak z cytryny jest często neutralny dla ludzi i im nie przeszkadza. Olejek eteryczny z pomarańczy może wywoływać pozytywne reakcje emocjonalne dzięki czemu działa kojąco podczas sytuacji stresowych.


Naukowcy z North Khorasan Medical Science University w przeprowadzonych badaniach aromaterapeutycznych z olejkiem eterycznym ze słodkiej pomarańczy zauważyli iż skutecznie obniża on lęk u kobiet przed porodem. Od lat olejek eteryczny wykorzystuje się w dyfuzji w gabinetach dentystycznych ze względu na jego działanie uspokajające i odprężające. Dyfuzowanie olejku eterycznego z pomarańczy poleca się przy przeziębieniach.


Skórki z suszonych pomarańczy warto dodawać do kadzideł ziołowych, pięknie łączą się z płatkami róż, cynamonem oraz lawendą i miętą.


𝗢𝗯𝗿𝗮𝘇 𝗽𝗶𝗲𝗿𝘄𝘀𝘇𝘆 to “Ma Drinking Orange Juice” Fernanda Botero 1987 rok

Na obrazie widać mężczyznę pijącego sok pomarańczowy, wokoło są owoce pomarańczy oraz kobeta, kolor pomarańczowy dominuje. Z obrazu bije energia seksualności, który symbolizuje kolor pomarańczowy, zachowanie wigoru, męskości oraz zdrowia.

Perfumy cytrusowe komunikują rześkość, młodość oraz zdrowie.


𝗢𝗯𝗿𝗮𝘇 𝗱𝗿𝘂𝗴𝗶 przedstawia Pomonę, którą namalował Nicolas Fouche ok. 1700 roku. Pomona była boginią obfitości a jej imię znaczy owoc, pomarańcze symbolizują tutaj kobiecość, piękno i płodność.


𝗢𝗯𝗿𝗮𝘇 𝘁𝗿𝘇𝗲𝗰𝗶 jest szczególnie ważny dla perfumiarzy oraz osób lubujących się w świecie zapachów. Jest tutaj przedstawiony siedemnastowieczny biegacz lub pamiętnikarz (historycy mają tutaj różne zdania), który w dłoni trzyma pomarańczę nabitą goździkami (często pokazuję ten obraz na pachnących spotkaniach bottanicum). Owoc pomarańczy na tym portrecie ma dwa istotne aspekty. Pierwszy to symbol zarazy, wierzono dawniej iż między innymi pomarańcze oraz goździki chronią ludzi przed złymi odorami, robiono z nich pachnące pomandery, które miały chronić ich posiadaczy przed śmiercionośnymi chorobami, drugi aspekt to pokazanie iż człowiek na portrecie był niezwykle majętny, na egzotyczne owoce oraz przyprawy mogli pozwolić sobie tylko ludzie bogaci.

Czy widzicie nawiązanie do świątecznych pomarańczy nabijanych goździkami? 😉

Autor obrazu jest nieznany.


Na koniec zostawiam absolutną wisienkę na torcie dotyczącą owoców cytrusowych 🙂


Proszę Państwa przedstawiam “𝗡𝗼𝗿𝘆𝗺𝗯𝗲𝗿𝘀𝗸𝗶𝗲 𝗛𝗲𝘀𝗽𝗲𝗿𝘆𝗱𝘆” autorstwa Volkamera, Johanna Christopha, który poświęcił 3 tomy pięknie zilustrowanych i opisanych ksiąg zawierających dokładne opisy szlachetnych owoców cytrusowych, to arcydzieło nad arcydziełami, księgi są dostępne do ściągnięcia legalnie na internecie, pełne są piękna. Zapoznajcie się z nimi oraz z samym autorem, którego życiorys jest nie mniej barwny niż jego ukochane owoce cytrusowe. Jego dzieła powstawały w latach 1708-1714.

𝗢𝗯𝗿𝗮𝘇𝘆 𝗼𝗱 𝟰 𝗱𝗼 𝟲 pochodzą z księgi “Norymberskie Hesperydy” .

opracowała Monika Opieka